Konuşma bozukluğu dudak damak yarığı olan çocuklarda görülen yaygın bir durumdur. Bu anomali ile doğmuş çocukların yalnızca yüzde 50'si normal şekilde konuşabilmektedir. Bu süreçte aile desteği, konuşma bozukluğuna sahip çocuğun hem dil gelişimi hem de psikolojik durumu açısından önem taşır.
İlginizi Çekebilir:
Dil ve konuşma kavramları birbirinden uzak ögelerdir. Aile bireyleri bu olguların farklılıkları konusunda çocuklarını bilinçlendirmelidir. Ailenin bilgi konusunda tam destek olamadığı durumlarda dil ve konuşma terapistinden yardım alınabilir.
Dudak damak yarığı konuşma ve dil gelişimini önemli ölçüde etkilediğinden konuşma bozukluklarının giderilmesi için erken yaşlarda tedaviye başlanmalıdır. İki yaşındaki çocuk iki kelimeli cümleler kurmakta zorlanıyorsa mutlaka konuşma terapisi seanslarına katılmalıdır.
Konuşma Bozukluğu Nedir?
Konuşma bozukluğu pek çok dalda farklı olarak değerlendirilen seslerin ve kelimelerin telaffuzunda yaşanılan problemlerdir. Konuşmanın akıcı olmaması ve konuşurken söyleneni net olarak ifade edememe farklı nedenlerden kaynaklanır. Konuşma problemi türleri arasında artikülasyon bozuklukları, ses ve rezonans bozuklukları, ifade edici dil bozuklukları yer alır. Bunlara ek olarak doğuştan meydana gelen bebeklerde yarık dudak problemi de konuşmanın akıcılığını bozan nedenlerden biridir.
Konuşma Bozukluğu Neden Olur?
Konuşurken beklenen frekansın yakalanamamasının nedenleri fizyolojik, nörolojik ve çevresel faktörler olarak üç grupta incelenir. Tedavide bu faktörlere göre değerlendirme yapılır ve uygun bir plan çerçevesinde ilerlenir. Tedavi programında konuşmayı etkileyen diğer nedenler de dikkate alınır. Kişinin konuşmasını etkileyen konuşma bozukluğu nedenleri şu şekilde sıralanır:
- Doğuştan gelen zeka geriliği problemleri
- Kalıtımsal faktörler
- Duyma problemleri
- Öğrenme zorluğu
- Bebeklerde yarık damak problemi
- Otizm
- MS ve diğer nörolojik problemler
- Prematüre doğuma bağlı gelişen kusurlar
Konuşma Bozukluğu Tedavisi Hangi Doktorlar Tarafından Muayene Edilir?
Konuşmada yaşanan sorunları nöroloji bölümündeki nörologlar değerlendirir. Cerrahi ya da medikal tedavi gerekmeyen durumlarda dil ve konuşma terapistine yönlendirme yapılır ve konuşma egzersizleri uygulanır. Ancak doğuştan var olan dudak yarığı gibi bir bozuklukta konuşmanın düzgün olması için iki yaşına kadar ameliyat gerekebilir. Bu nedenle ilgili çocukların nöroloji ve ilgili branşlarda değerlendirilmesi önemlidir.
Konuşma Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?
Çocuklarda konuşma sorunları genellikle 1–2 yaşından sonra belirginleşir. Çoğu bebek temel sesleri çıkarabilir ve tek kelimeler söyleyebilir. İki ve daha fazla kelimeden oluşan cümleleri kurmada zorlanan çocuklarda belirtiler kendiliğinden ortaya çıkar. Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Kekeleme
- Cümle kurmada zorluk
- Heceleri ve sesleri yutma
- Konuşurken duraksama
- Sadece tek bir kelime ile cümle kurma
- El işaretlerini konuşma yerine kullanma
- Yaşıtlarına göre daha az kelimeyle cümle kurma
- Çok hızlı konuşup anlaşılamayan cümleler kurma
- Bazı kelimeleri söyleyememe
- Konuşmayı kısa kesme
Konuşma Bozukluğu (Evde Tedavi)
Konuşma problemi yaşayan çocuklarda tıbbi tedavinin yanında evde yapılan çalışmalar da önemlidir. Egzersizler, alıştırmalar, okuma seansları ve benzeri etkinlikler konuşmanın gelişimine katkı sağlar. Örneğin, bebeklerde yarık damak konuşmayı etkileyen bir durumdur.
Ameliyat sonrası dil ve konuşma terapisti tamamlayıcı ev egzersizleri önerebilir. Birlikte kitap okumak, çocuğun akıcı konuşmasını destekler ve kelime dağarcığını artırır.
Uzun cevaplar gerektiren sorular sormak faydalıdır. “Evet/Hayır” yanıtlı sorular yerine düşünmesini teşvik eden sorular yöneltilmeli; ilgi çekici sohbetlerle pratik yapılmalıdır.
Konuşma Bozukluğu Egzersizleri
Konuşmanın akıcı ve net olmasını destekleyen çeşitli egzersizler vardır. Dil, dudak, mimik, çene, burun ve gırtlak hareketleri şeklinde uygulanabilir. Örneğin dili sağa sola hareket ettirmek, temel sesleri çıkarmaya çalışmak, kalemi dudakların arasında tutmak ve mum üflemek gibi egzersizler yararlı olabilir.
Konuşma Bozukluğu Hangi Hastalığın Belirtisidir?
Etkili, net ve akıcı konuşamama birçok hastalığın sonucu olabilir. Beyin tümörü, kafa travması, Alzheimer, demans, damak yarığı, ses tellerinde polip ve ses/gırtlak kanseri bunlar arasındadır. Ayrıca sigara ve alkol kullanımı, madde bağımlılığı, bazı antidepresanlar ve yoğun kafein tüketimi de konuşmayı olumsuz etkileyebilir.
Yetişkinlerde Konuşma Bozukluğu Nasıl Giderilir?
Konuşma bozukluğu yetişkinlikte fiziki ya da psikolojik nedenlere bağlı gelişebilir. Fiziki nedenlerde cerrahi ve ilaç tedavisi gerekebilir. Psikolojik nedenlerde ise dil ve konuşma terapistinin verdiği egzersizler ve eğitimlerle belirgin iyileşme sağlanabilir; ses, artikülasyon ve akıcılık birlikte gelişir.
Tedavi süreci, ameliyat sonrası bakım ve diğer tüm detaylar için sorularınızı burada bulabilirsiniz.
Dudak onarımı ameliyatı yaklaşık 1.5-2 saat, damak onarımı 2-3 saat sürer. Çift taraflı yarıklarda veya kompleks vakalarda süre uzayabilir. Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve bebeğiniz ameliyat sırasında hiçbir şey hissetmez.
Dudak ameliyatı sonrası genellikle 1 gece, damak ameliyatı sonrası 1-2 gece hastanede kalınır. Bu sürede bebeğinizin beslenmesi, ağrı kontrolü ve genel durumu yakından izlenir. Sorunsuz iyileşme durumunda taburcu olursunuz.
Dudak ve damak yarığı ameliyatının sonrasında gözle görülür bir yara izi oluşacaktır. Özellikle ameliyatın hemen ardından yara izinde renk değişimleri ve şişkinlik görülebilir. Fakat çocukken yapılan ameliyatlarda büyüdükçe yara izi daha az belirgin hale gelebilir. Ayrıca çeşitli yara izi tedavileri ile de yara izinin görünürlüğü azaltılabilir.
Dudak damak yarıklarının kendi kendilerini onarmaları mümkün değildir. Dokuların birleştirilmesi için mutlaka ameliyat gereklidir.
Dudak ve damak yarıkları bazı bireylerde konuşma bozukluklarına sebep olabilir. Ameliyat öncesinde konuşma bozukluğu yaşamayan kişilerde de ameliyat sonrası konuşma bozukluğu görülebilir. Dudak ve damak yarığı ameliyatı olmuş yaklaşık beş kişiden birinde konuşma problemleri görülmektedir. Fakat konuşma terapileri sayesinde bu sorunun önüne geçilebilir.
Tam yarıklar genellikle anne karnında doktor tarafından belirlenebilir. Fakat tam olmayan yarıklar emme refleksinde bozuklukla anlaşılabilir.
Dudak ve damak yarıkları kendiliğinden iyileşemez. Cerrahi bir girişim gereklidir.
Dudak yarığı doğuştan kaynaklanan bir problemdir. Doğuştan kaynaklanan rahatsızlıkların tedavi edilmesi gerekebilir. Dudak yıllıklarının oluşmasında bebeklerin problem yaşayabildiği pek çok alan vardır. Bebekler anne sütü emmekte zorluk çekebilirler. Bebeklerinin günlük yaşamlarında zorluk çekmemelerini isteyen ebeveynler gerekli tedavi yöntemlerinin uygulanmasını ister.
Yapılan her ameliyatın belirli risk faktörleri vardır. Risk faktörleri göz önünde bulundurularak tedavi yöntemlerini tercih etmek gerekir. Ameliyat bilgili hekimler tarafından gerçekleştirilirse olumlu sonuç verir. Doğru yöntemlerin kullanılmasıyla ameliyat başarılı geçer. Ameliyattan sonraki dönemde de hastanın doğru bir biçimde takibinin gerçekleştirilmesi gerekir. Yarık dudak ameliyatı esnasında fazla kanama, enfeksiyon gibi riskler vardır. Ameliyat ortamının steril olması enfeksiyon riskini azaltır.
Yapılan operasyonlarda kesi atılır. Atılan kesiklerden sonra dikiş işlemleri yapılır. Gelişen teknoloji ile birlikte dikiş atma hususlarında da iz miktarında azalmalar görmek mümkündür. Fakat izler tamamıyla kaybolmaz. Yarık dudak ameliyatı, yüz bölgesine uygulanır. Yüzün deri yapısı hassastır. Hassas cilt yapılarında ameliyat izleri görülebilir. Yarık dudağın onarılmasında çeşitli işlemler gerçekleştirildiği için hafif derece de olsa iz kalır. İz giderici kremlerin kullanılmasıyla izin görünürlüğünü azaltmak mümkün olur.
Damak yarığı hamileliğin 13. haftasında ultrasonografi aracılıyla anlaşılabilir. Fakat her yarık anne karnında belirlenemez.
Çok değerli anneler, babalar, aileler…
Üzerinde uzun süredir çalıştığım, benzerleri ülkemizde ve diğer ülkelerde de mevcut olan, aile rehberinin bu kısa şeklini, gerek yurtiçi gerek yurtdışı yirmi yılı bulan deneyimim ile harmanlayarak, sizlere önünüzdeki uzun yolda bir nebze olsun arkadaşlık eder, soru veya sorunlarınıza yanıt olur umudu ile hazırladım. Uğraş ve ilgi alanımda bana büyük motivasyon kaynağı olan siz ailelere ve onların çok değerli dudak-damak yarıklı bebeklerine/çocuklarına yardımcı olması dileği ile…
Prof. Dr. Hakan Ağır
